Қазақстан астанасында «Орнықты болашаққа ортақ көзқарас» тақырыбымен Өңірлік экологиялық саммит 2026 (бұдан әрі – ӨЭС) өз жұмысын бастайды. Іс-шара Орталық Азия елдеріндегі экожүйелерді, су және жер ресурстарын қорғау, қалпына келтіру және ортақ пайдалану, сондай-ақ биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі кешенді саясат пен құралдарды қалыптастыруға бағытталған.
ӨЭС Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі тарапынан Біріккен Ұлттар Ұйымымен және бірқатар халықаралық ұйымдармен бірлесіп ұйымдастырылып отыр және экологиялық сын-қатерлерді еңсеруге өңірлік тәсілді көрсететін бірлескен шешімдерді әзірлеуге бағытталған алғашқы ауқымды іс-шара болып табылады.
Аталған сын-қатерлер үкіметтер, халықаралық және қаржы ұйымдары, сондай-ақ ғылыми және бизнес қауымдастықтар арасында ынтымақтастықты жолға қоюды талап етеді.
Саммитке Орталық Азия мемлекеттерінің басшылары, Армения, Грузия және Моңғолия президенттері, Әзербайжанның премьер-министрі, сондай-ақ БҰҰ агенттіктерінің (БҰҰДБ, ФАО, БҰҰ ЕЭК, ЮНЕП, ДДСҰ, ДМҰ, ЮНЕСКО, ЮНИСЕФ және т.б.), жетекші халықаралық ұйымдардың (ЕҚЫҰ, ЭЫҰ, ЭЫДҰ, ТМҰ, ШЫҰ, ЕЭК, ИСЕСКО, АӨСШК және т.б.) және қаржы институттарының (АДБ, ЕҚҚДБ, Дүниежүзілік банк, Ислам даму банкі) басшылары қатысатынын растады.
Жалпы, 15 елден ресми делегациялардың келуі күтілуде. Олардың қатарында Әзербайжан, Армения, Ауғанстан, Беларусь, Италия, Германия, Грузия, Камбоджа, Қытай, Моңғолия, Ресей, Сербия, Словакия, Хорватия және Жапония бар. Бұл ӨЭС алаңын түрлі мәселелер бойынша екіжақты келіссөздер сериясын өткізу үшін пайдалануға мүмкіндік береді.
ӨЭС жұмысы мемлекет басшылары мен халықаралық ұйымдар басшыларының қатысуымен өтетін пленарлық отырыстан басталады.
Саммиттің мазмұндық бөлігі сегіз басым бағыттың айналасында құрылған:
ӨЭС бағдарламасына 58 іс-шара кіреді, оның ішінде 17-сі жоғары деңгейдегі, 4-еуі Орталық Азия елдік сессиялары және 37-сі дөңгелек үстелдер, конференциялар мен семинарлар форматындағы тақырыптық кездесулер.
Саммит аясында Тегеран конвенциясы бойынша министрлік диалог өтеді, оның қорытындысы бойынша Каспий теңізінің экожүйесін сақтауға бағытталған мемлекетаралық бағдарламаны әзірлеу бастамасын бекіту көзделетін декларация қабылданады деп күтілуде.
ӨЭС бағдарламасында БҰҰ құрылымындағы Халықаралық су ұйымын құру мәселесі бойынша консультациялар да жоспарланған. Оған БҰҰ-ға мүше мемлекеттердің су ведомстволарының басшылары, БҰҰ-ның су мандатын іске асыратын агенттіктер және зерттеу институттары қатысады деп күтілуде.
Қорытынды құжаттардың қатарында Орталық Азия мемлекеттері басшыларының «Орталық Азияның экологиялық ынтымақтастығы» атты бірлескен декларациясын ерекше атап өткен жөн. Бұл құжат экологиялық орнықты даму саласындағы ынтымақтастықты тереңдетуге деген саяси ерікті көрсетеді. Сондай-ақ 2026–2030 жылдарға арналған БҰҰ агенттіктерімен бірлескен Өңірлік іс-қимыл бағдарламасы ұсынылады.
Жалпы, ӨЭС аясында 51 құжатқа қол қою жоспарланып отыр. Олардың ішінде 13 меморандум, 16 бірлескен мәлімдеме, келісімдер мен декларациялар, 16 өңірлік және елдік бастама, сондай-ақ 6 инвестициялық жоба бар.
Саммиттің маңызды практикалық толықтыруы ретінде Орталық Азия елдерінің және бақылаушы ел ретінде Әзербайжанның ұлттық павильондары ұсынылатын ӨЭС 2026 EXPO халықаралық «жасыл» технологиялар көрмесі өтеді.
Қазақстанның ұлттық павильонында биоалуантүрлілікті сақтау саласындағы жетістіктер, оның ішінде Пржевальский жылқысы, киік және Тұран жолбарысы популяцияларын сақтау, Солтүстік Аралды қалпына келтіру жобалары, сондай-ақ су және ғылыми шешімдер мен «Таза Қазақстан» бағдарламасының нәтижелері таныстырылады.
Қазақстан экспозициясында ресурстарды басқарудың зияткерлік жүйелерін және «ақылды» экологиялық шешімдерді енгізуге ерекше назар аударылған.
RES 2026 EXPO 2026 жылғы 22–24 сәуір аралығында өтеді және 30 елден шамамен 300 компанияны біріктіреді. Осы кезеңде көрмеге 20 000-ға жуық адам келеді деп күтілуде.
